Meddyliau |
Published

Blog: Gwneud cawl pys o bethau!

Mae John Taylerson * yn archwilio rhai ffeithiau am bys, un o’n llysiau (neu un o’n ffrwythau?!) mwyaf poblogaidd.

Rydyn ni’n bwyta llawer iawn ohonyn nhw. Rydyn ni’n tyfu tua 160,000 tunnell i’w rewi bob blwyddyn. Mae tua 700 o ffermwyr pys Prydain, yn cynaeafu dros 2 biliwn dogn o bys bob blwyddyn. Y DU yw’r cynhyrchydd a’r defnyddiwr mwyaf o bys wedi’u rhewi yn Ewrop, gyda Phrydeinwyr yn bwyta 9,000 pys y flwyddyn ar gyfartaledd. Mae Prydain hefyd yn 90% hunangynhaliol wrth gynhyrchu pys, gan roi llawer o resymau i ddefnyddwyr Prydain ymfalchïo dros fwyta pys!

Ai ffrwyth yw pys medde’ chi? Ydyn. Pys yw’r hadau sy’n datblygu o flodyn. Mae hyn yn golygu, y tro nesaf y bydd plentyn yn gwrthod bwyta llysiau, cynigwch pys iddynt fel ffrwyth.

Ydy pys yn iachus?

Yn wir, mae pys yn ffynhonnell dda o startsh, ffibr, protein, fitamin A, fitamin B6, fitamin C, ffosfforws, magnesiwm, copr, haearn, sinc ag ati. Felly ydy. Maen nhw’n dda iawn i chi.

Mae rôl ‘pys’ mewn gwyddoniaeth a’n dealltwriaeth o eneteg yn bwysig hefyd. Gweithiodd y gwyddonydd, Gregor Mendel, ar oddeutu 28,000 o blanhigion dros y blynyddoedd, gan groes-fridio ar gyfer nodweddion genetig a diffinio genynnau dominyddol ac enciliol a sut rydym yn eu hetifeddu. Darganfyddodd fod llawer o nodweddion, y nodweddion sy’n cael eu hetifeddu, yn dilyn y genhedlaeth nesaf ond un. Gwneud synnwyr felly pam ein bod ni’n hoffi ein neiniau a’n teidiau yn fwy na’n rhieni. A’r ffaith eu bod yn gor-fwydo ni â losin hefyd sbo!

Pam rhewi pys?

Fel y gwyddoch, mae pys yn dyner iawn. Rhewi yw’r ffordd fwyaf poblogaidd o’u cynnal a’u cadw nhw. Gellir cadw pys mewn tuniau hefyd. Mae hon yn broses sy’n dibynnu ar drin y pys yn y tun â gwres. Mae’n rhoi oes silff hir iawn ac yn cadw’r maeth, ond mae’n golygu bod ganddyn nhw flas wedi’u coginio. Mae’r broses rewi yn cadw’r pys yn ffres ond mae’n golygu bod trefnu cynaeafu, cludo a rhewi yn hanfodol o ran amser. Felly, meddyliwch y tro nesaf y byddwch chi’n sownd y tu ôl i ôl-gerbyd ffermwr. Efallai eu bod ar ras i warchod eich pryd nesa’ o fwyd.

Mae pys yn dda i’r amgylchedd.

Bendant. Mewn gwirionedd, gall pys fod yn rhan o’r ateb i fwydo ein hunain, gwella’r amgylchedd a gwella ansawdd ein dŵr. Mae pys yn godlysiau. Mae codlysiau yn blanhigion nad oes angen iddynt ddefnyddio gwrtaith nitrogen oherwydd bod ganddyn nhw wreiddiau a all ‘drwsio’ nitrogen.

Cynhyrchir gwrtaith nitrogen mewn ffatrïoedd sy’n defnyddio llawer o egni (Co2). Mae’r gwrtaith nitrogen hwn yn cael ei wasgaru ar y caeau ac yn gwneud ei ffordd i’r atmosffer, neu’n waeth, yn ein dŵr os yw’n bwrw glaw yn drwm. Gall codlysiau fel pys gynhyrchu’r gwrtaith sydd ei angen arnynt i dyfu ar eu pennau eu hunain. Mewn gwirionedd, maent yn cynhyrchu digon i gynorthwyo gyda thwf planhigion eraill a gwella ffrwythlondeb y pridd. Mae hyn yn rhywbeth y mae ffermwyr yn ei ecsbloetio. Er enghraifft, mae ffermwyr yn aml yn tyfu cymysgedd o bys a haidd fel cnwd i fwydo eu gwartheg. Mae buddion hyn yn golygu y gallwn osgoi’r risgiau mawr i’r amgylchedd (Nitrogen, Carbon Deuocsid ag ati) sy’n sgil-gynhyrchion o wrtaith artiffisial. Mae hyn hefyd yn golygu bod gwartheg yn cael bwyta ffrwythau hefyd!

Pys; yn dda i chi, yn dda i wartheg ac yn dda i’r blaned.

Share this on:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Read More News

We work with

Sign up to our newsletter and be the first to hear about news and events from BIC Innovation

This website uses cookies to give you the best user experience. If you choose to continue using this website, you agree to our use of cookies.