Meddyliau |
Published

Beth yw llaeth planhigion? A yw’n well i mi a’r amgylchedd?

Nid oes prinder llaeth planhigion ar y farchnad, o almon, cashew a chnau coco, hyd yn oed i laeth cywarch. Yn y DU rhagwelir y bydd y farchnad laeth amgen yn esgyn 43 y cant dros y pedair blynedd nesaf. Yn fyd-eang, mae disgwyl i’r sector dyfu 43 y cant yn yr UD, 47 y cant yn Awstralia a 19 y cant yn Tsieina – lle mae’r farchnad eisoes yn fwy. Ond pam? Mae Kantar Worldpanel yn canfod bod y rhan fwyaf o bobl yn dewis cynhyrchion heb laeth am resymau iechyd – dyma’r ysgogydd allweddol y tu ôl i’w fwyta mewn 64% o achlysuron. Mae John Taylerson*, Uwch Gyfaill yn BIC, yn archwilio’r farchnad hon sydd ar gynnydd…

Ai llaeth yw hwn?

Diffinnir llaeth fel rhywbeth sy’n dod o anifeiliaid sy’n llaetha megis gwartheg, defaid, geifr neu fyfflo. Gellid ychwanegu camelod at y rhestr hon hefyd. Yn dechnegol, nid yw llaeth yn dod o blanhigion fel ceirch, reis, pys, cywarch, almonau a haidd. Mae hyn yn golygu na fyddai Safonau Masnach y DU yn cymeradwyo’r term llaeth ar gyfer cynnyrch nad oedd yn dod o anifeiliaid cnoi cil, anifeiliaid fel gwartheg. Fodd bynnag, gyda pheryg o ddrysu’r mater, rwy’n credu y gallwn ddefnyddio’r ‘Duck Test’ yma. Na, nid yw hwyaid yn cynhyrchu llaeth. Ond mae’r prawf hwn yn ffordd dda o benderfynu beth yw rhywbeth ai peidio. Yn y bôn, os yw’n cwacio fel hwyaden, yn gwyro fel hwyaden, gyda phlu fel hwyaden yna gallwch chi dybio mai hwyaden ydyw.

Felly, os ydych chi’n cael hylif gwyn o garton a’i ddefnyddio yn eich coffi, te neu rawnfwyd, mae’n debyg y byddech chi’n cyfeirio ato fel llaeth? Gadewch i egluro ymhellach. Nid yw teuluoedd yn gofyn faint o hylif gwyn o sydd wedi dod o blanhigion sydd ar ôl yn yr oergell ar gyfer coffi a brecwast.

Ydy hynny’n golygu bod llaeth yn dod o blanhigion?

Efallai. Mae’r holl broses o gael llaeth yn cynnwys tyfu porthiant. Glaswellt yn bennaf, ond yn aml, cnydau fel gwenith, haidd, soia, ffa a phys. Mae’r cnydau hyn naill ai’n cael eu bwydo’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol i borthiant i fuchod. Yna gall y gwartheg gynhyrchu llaeth ar ôl rhoi genedigaeth i loi (ŵyn ac ati).

Ydy defnyddio llaeth o blanhigion yn well i’r amgylchedd?

Mae’n dibynnu. Gall dyfu almonau yng Nghaliffornia ddefnyddio llawer o ddŵr gwerthfawr ac yna cynhyrchu llawer o CO2 i’w gludo ledled y byd. Wedi dweud hynny, mae tyfu ceirch yn hemisffer y gogledd yn effeithlon iawn ac os ydych chi’n troi’r ceirch yn llaeth iach, mae’n rhaid ei fod yn syniad da; cyn belled nad ydych wedi defnyddio llawer o siwgr ac ati er mwyn gwneud y cynnyrch yn flasus?

Mae’n ddrwg ‘da fi, mae’n debyg fy mod wedi gwneud hwn braidd yn gymhleth. Ond eto i gyd…efallai ei fod e’!

A allwn ni gael yr un maeth o laeth planhigion ag y gallwn ei gael o laeth buchod?

Mae’n dibynnu… Fe esblygon ni 40,000 o flynyddoedd yn ôl i oddef neu ecsbloetio lactos. Pe na bai bodau dynol wedi addasu i ddefnyddio llaeth a chynhyrchion llaeth, ni fyddem wedi cael maeth wrth gefn i’n cael ni trwy’r gaeafau. Goroesodd ein cyndeidiau, y rhai a addasodd. Ychydig iawn o bobl sy’n anoddefiad llaeth mewn gwirionedd. Nid yw hynny’n golygu y dylem i gyd fwyta llaeth os oes dewisiadau amgen gwell.

Efallai bod gan laeth ceirch neu soia yr holl faetholion sydd eu hangen arnoch chi. Ond os yw’ch diet eisoes yn osgoi ffynonellau protein anifeiliaid eraill a’ch bod chi’n stopio bwyta llaeth hefyd, yna mae’n anoddach cael maetholion critigol fel B12 neu fitaminau pwysig eraill. Felly, mae’n dibynnu. Beth arall ydych chi’n ei fwyta?

Ond mae’n ddrud i brynu llaeth o blanhigion.

Ydy, bron i deirgwaith yn fwy na chost cynhyrchion llaeth. Efallai bod hwn oherwydd mai nifer bach o gynnyrch sy’n cael i’w greu a’r costau sydd ynghlwm ag ef. Byddai rhai pobl yn dadlau bod cynhyrchion llaeth yn rhy rhad ac nad ydyn nhw’n adlewyrchu’r effaith maen nhw’n ei gael ar yr amgylchedd. Dim ond yn rhannol wir yw hynny. Mae gan y DU rai o safonau lles ac amgylcheddol gorau yn y byd, gyda’r bwriad i wella hyd yn oed yn fwy. Mae hynny’n golygu cost ar gynhyrchu. Gan fod y farchnad ar gyfer dewisiadau amgen sy’n seiliedig ar blanhigion yn tyfu’n eithaf cyflym, gallai’r arbedion maint helpu i ostwng y gost.

Felly yn wir, gallai ‘llaeth’ sy’n seiliedig ar blanhigion fod yn dda i’r blaned ac efallai yn dda i chi. Efallai na fyddan nhw’n well o ran maeth, ond mae’n dibynnu ar beth arall rydych chi’n ei fwyta. Yn fyr, mae’n debyg mai’r ateb i’r holl gwestiynau hyn yw…mae’n dibynnu!

Share this on:
Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Read More News

We work with

Sign up to our newsletter and be the first to hear about news and events from BIC Innovation

This website uses cookies to give you the best user experience. If you choose to continue using this website, you agree to our use of cookies.